Acompañando las estrategias propias de manejo, control del territorio y los recursos naturales

SECTOR QUECHUA (53)

PUQUYKUNAMANTA: Jallp’a tarpuqkuna sumaq kusisqa tarikunku, puquykuna kusalla kanqa, kusallata kawsakunqanku, mana ni ima puquykuna pisiyanqachu, “Atisqayku ch'aki mikhunata grano, trigo, arveja, habas waqaychakuytapis, jinamanta uk watata muyuykusqayku, mana puquykuna pisinqachu, mana ima phutiypis kachkanchu kunitankamaqa. Wakin kutipi puriyta yachan yuraq paras (granizo) q'alata takarparikapuq, mana chayqa qhasañataq chaqrakunata apakapuq, kunan wata mana chay phutiykuna kanchu”. Ajinata runa masi kawsayninmanta willariwanchik.

Iskay chunka jisq’unniyuq p’unchaypi (29) jatun puquy killapi (febrero) Municipio Vacaspi, provincia Arani, Cochabamba, wayra simi Chiwalaki, Central Regional Warmikuna, Qharikuna ñawpaqman aparirqanku iskay chunka suqtayuq (26) watataña: Festival Takipayanaku “T’ika jina Phancharina”.

“Sach’akunaqa pachamamaqta p’achan”

“Pachamamaqta sach’aqa p’achan, yakutaq llawarnin, mana ranqhanapaqchu, nitaq tukuchipunapaqchu” niq tata Fermín Vallejos, Raqaypampa. Payqa Yachaq (pensador). Qhawarina kay ruwayta, Central Regional Sindical Única de Campesinos Indígenas Raqaypampaqa (CRSUCIR), Mizque provinciapi, Cochabamba. Paykuna kawsakunku pampaspi (2.700 m.s.n.m), laderaspi, montepi ima (1.800 m.s.n.m) uywata uywakuspa, papa, sara, trigo, quinua, lacayus, iscariotes puquchispa. Monteqa recurso natural jina, chaywan kawsayninkuta yanapakullankutaq.

“May chhika propaganda ruwanku plaguicidas rantinapaq, runataq mana umacharikuspa rantiyllamanpuni rin. Tarpuna jallp'aspitaq may chhika kay "jampisqa" astawan saqra khurusta miraykuchichkan, chaypaqtaq ‘insecticidasta rantiychik’, nimuchkawanchik. Nuqaqa manchikuni, kay millay khurus wiñaytawan mikhuwasunman chayri?” Nin Comunaria Comarapa llaqtamanta.

Página 2 de 14
Top